Premier wspiera spekulantów walutowych

Od kilkunastu dni złoty realnie tracił na wartości. Tracił ku uciesze eksporterów i ku zmartwieniu spekulantów walutowych. Deklaracja premiera Donalda Tuska, na forum ekonomicznym w Krynicy, o gotowości Polski do przyjęcia euro już w 2011 r. pozwoliła kapitałowi spekulacyjnemu odreagować i odrobić straty. Ale przecież takiego cudu polegającego na pustej deklaracji nie da się ogłaszać co kilka miesięcy.

Rada Polityki Pieniężnej wyraźnie w ostatnich dniach zrezygnowała z wypowiedzi o kolejnych podwyżkach stóp procentowych, które wcześniej podnosiły wartość złotego.

Gospodarcze cuda
Widząc nieskuteczność wpływu ośmiu podwyżek stóp na polską inflację wynoszącą
dzisiaj 5 proc. oraz coraz wyraźniejsze spowolnienie gospodarcze, zarówno w
strefie euro, jak i w Polsce, część drobnych inwestorów zaczęła nawet
zamieniać swoje depozyty i lokaty złotowe na depozyty walutowe. W niektórych
kantorach chwilowo zaczęło brakować dolarów. Jak za dotknięciem
czarodziejskiej różdżki premier Tusk odmienił sytuację na rynku walutowym.

Premier interweniuje
Premier wyraźnie pomógł rynkowi walutowemu, który ostatnio tracił na
spekulacjach na złotówce, ktoś jednak poniósł koszty tej czysto PR-owskiej
rozgrywki. Z pewnością polscy eksporterzy, rynek obligacji i bonów skarbowych.
Efektem takiej deklaracji mającej wyraźny charakter interwencji walutowej,
jakiej jeszcze niedawno sam premier i minister Zajdel-Kurowska publicznie się
sprzeciwiali i zaprzeczali, było umocnienie się złotego aż o 8 groszy w ciągu
kilku minut. Na rynku obligacji zmieniły się ceny obligacji dwu- i
pięcioletnich – czyli tych najbardziej wrażliwych na ruchy stóp procentowych.
Rentowność obligacji dwuletnich wzrosła o 10 pkt. bazowych. Spadła zaś
rentowność emitowanych przez Skarb Państwa obligacji 10-letnich o 16 pkt.
bazowych. Nie mówiąc już o kontraktach terminowych na opcje walutowe.

Marzenia i mrzonki
Deklaracja o wejściu do strefy euro w 2011 r. jest nierealistyczna.
Najwcześniejsze realne wydają się lata 2012 – 2013. Najbardziej jednak
prawdopodobna jest data nieco późniejsza 2013 – 2015. Takie nieprzemyślane
wypowiedzi jak ta w Krynicy dają przede wszystkim wsparcie spekulacjom
walutowym. Dała też alibi RPP do dalszego podnoszenia stóp procentowych, w
celu rzekomej radykalnej walki z inflacją, która rosła niezależnie, głównie z
powodu drastycznych podwyżek cen energii, gazu, produktów akcyzowych, wzrostu
cen żywności i wzrostu cen utrzymania mieszkania. Podwyżki stóp skutecznie
podniosły jednak koszty pieniądza – podrożyły kredyt, zwiększyły grupę
niewypłacalnych polskich dłużników. I co najgorsze, zainicjowały proces
schładzania polskiej gospodarki podobny do tego z lat 2000 – 2004. PKB spadnie
już w tym roku do poziomu 4,5 – 4,8 proc. W 2010 r. będzie to już 3,5 – 4 proc.

RPP znowu podniesie?
Wcześniejsze wejście do systemu ERMII będzie wymagało dalszego podnoszenia
stóp procentowych, podnoszenia kosztów pozyskania kredytów i tak już przecież
wysokich w Polsce (na poziomie 6 proc.). RPP już zapowiedziała, że nie kończy
z podwyżkami we wrześniu tego roku, choć widać było coraz wyraźniej
nieskuteczność tego typu działań. Gdyby jednak Rada poważnie traktowała
zapowiedzi premiera, musiałaby albo obecnie nie podnosić już stóp procentowych
albo je obniżyć, by dopasować je do tych w Eurolandzie (a tam wynoszą 4,25
proc.), ale RPP bardzo chce je wywindować do poziomu 7, a nawet 8 proc.

Światowa recesja
Deklaracja premiera ośmiesza ministra finansów Jacka Rostowskiego, który
twierdził, że wejście nie tyle do strefy euro, a do poczekalni – czyli tzw.
systemu ERMII wymaga stabilnej sytuacji na rynkach globalnych. Minister
niewiele miał ostatnio do powiedzenia, po wypowiedzi premiera. Rostowski
próbował łagodzić wypowiedź Donalda Tuska, twierdząc, że nie musimy przyjmować
euro z początkiem 2011 r. W Eurolandzie mamy przecież recesję, krach na rynku
mieszkaniowym w Hiszpanii i Irlandii, w USA nacjonalizację instytucji
finansowych i banków. Kilka dni temu minister finansów Wielkiej Brytanii
ogłosił, że na Wyspach mamy do czynienia z największym kryzysem od 60 lat.
Zdaniem Alana Greenspana kryzys stulecia. Bankrutuje amerykański Lehman
Brothers. Z Rosji ucieka gorący kapitał rzędu 40 – 50 mld USD, który gdzieś
musiał przycumować.

Korepetycje dla Tuska
Mało realna zapowiedź przyjęcia euro w 2011 r. zaskoczyła również jednego z
głównych aktorów tego potencjalnego procesu, prezesa NBP. Czemu dobitnie dał
wyraz stwierdzeniem: „rząd nie konsultował w ogóle tych spraw z NBP”. Bez
uzgodnień z NBP i RPP możemy uznać tego typu zapowiedź albo za mrzonki, albo
za czysty PR. Z pewnością musiała ona też zaskoczyć guru Platformy
Obywatelskiej, prezesa Pekao SA, Jana Krzysztofa Bieleckiego, który niedawno
na łamach prasy twierdził: „biorąc pod uwagę rosnącą inflację, wydaje się, że
nie jest to najlepszy okres ani najbardziej wskazany, aby przyspieszać proces
konwergencji w strefie euro. Polska ma teraz silną stabilną walutę i
powinniśmy poczekać, aż obecna sytuacja na światowych rynkach się
ustabilizuje. Zbyt pochopne wkraczanie do strefy euro może nas pozbawić
narzędzi potrzebnych do stawienia czoła wahaniom rynku”.

Ulubieniec spekulantów
Premier pokazał, jak w pięć minut stać się prawdziwą gwiazdą rynku finansowego
i ulubieńcem kapitału spekulacyjnego. Problem jednak w tym, że era silnego
złotego bezpowrotnie przemija i to z przyczyn fundamentalnych naszej
gospodarki i z powodu coraz poważniejszych oznak recesji w Eurolandzie.
Wcześniej czy później czeka nas też atak spekulacyjny, który następuje
najczęściej w okresie, gdy kraj przebywa w mechanizmie przejściowym ERMII.
Decyzja o przyjęciu euro wymusi nie tylko bardzo poważne zmiany w polityce
monetarnej, stóp procentowych, ale również w polityce gospodarczej i
fiskalnej. Musi to oznaczać ostre przyhamowanie wzrostu gospodarczego, cięcia
wydatków budżetowych, w tym zwłaszcza wydatków socjalnych (mniejsze środki na
podwyżki dla sfery budżetowej, ostre ograniczenia uprawnień
rentowo-emerytalnych), obniżkę siły nabywczej obywateli. Ale przede wszystkim
oznacza podwyżkę cen usług i utratę instrumentów prowadzenia własnej polityki
monetarnej i emisyjnej, jak i możliwość odpierania ataków spekulacyjnych.

Bałtycka lekcja
Obniżenie i dopasowywanie stóp procentowych przez RPP do średniej w
Eurolandzie może wzmacniać boom kredytowy i konsumpcyjny, który w Polsce trwa
w najlepsze, z czym zaczyna właśnie walczyć Komisja Nadzoru Finansowego. To
doprowadzi z kolei do jeszcze wyższej inflacji. Prawo do walki z inflacją
straci przecież NBP i RPP na rzecz Europejskiego Banku Centralnego. Powieli to
scenariusz znany i właśnie realizowany w krajach nadbałtyckich – bardzo wysoką
inflację 9 – 15 proc., ostry spadek PKB, bardzo wysoki deficyt obrotów
bieżących na poziomie nawet blisko 20 proc., duży deficyt handlowy oraz
całkowite uzależnienie się od kondycji zagranicznego prywatnego sektora
bankowego.

Fikcja a rzeczywistość
Na szczęście realnych szans na euro w 2011 r. nie tylko z przyczyn
fundamentalnych, ale i czysto formalnych nie ma. Trzeba by nie tylko zmienić
konstytucję, ale również wiele innych aktów prawnych, w tym całe prawo
dewizowe, ustawę o NBP i inne. Z doświadczeń krajów, które przyjmowały euro
można wyciągnąć pozytywne jak i negatywne wnioski. Z pewnością żeby przyjąć
euro, jeśli rzeczywiście zechce tego polskie społeczeństwo, a nie tylko elity
biznesu i polityki, trzeba mieć stabilną i nowoczesną gospodarkę i stabilną
walutę, umiarkowane ceny i koszty utrzymania, elastyczną politykę fiskalną,
która będzie dawać szansę reagowania na zmiany cyklów koniunktury
gospodarczej, niezbyt duży deficyt handlowy i niewielki stosunkowo deficyt
obrotów bieżących, a przede wszystkim dość zamożne i niezbyt rozwarstwione
majątkowo społeczeństwo.

Szybko to nie lepiej
Cała operacja przeprowadzona pośpiesznie może przynieść więcej szkody niż
pożytku. Według raportu NBP ceny towarów tych najtańszych po kilka,
kilkanaście złotych, po wprowadzeniu euro mogą wzrosnąć o ok. 7 proc. Może to
być nawet w okolicach 10 proc. Oznacza to, że najbardziej podrożeją
najprostsze artykuły żywnościowe: chleb, masło, mleko, mąka, cukier, warzywa,
owoce, przejazdy kolejowe, przejazdy autobusowe, a więc towary kupywane
najczęściej przez ludzi najmniej zamożnych, którzy ok. 30 proc. swoich
dochodów przeznaczają właśnie na żywność i najprostsze usługi. Inne ceny też,
wg NBP, mogą wzrosnąć o ok. 4 proc.

Co z wiarygodnością?
Istnieje więc bardzo poważne zagrożenie utraty wiarygodności Polski w związku
z podaniem nierealistycznej daty, której nie da się później dotrzymać. Może na
krótko wzmocnimy złotego, tylko po co się tak wygłupiać? Całkowitą rację ma
więc szef Kancelarii Prezydenta, minister Piotr Kownacki, że traktuje słowa
premiera, jako propagandowe i publicystyczne zapowiedzi. Nie warto w tej
materii urządzać wyścigów na 100 m. Jest bowiem jeszcze jeden ważny aktor na
tej scenie obok NBP – to prezydent i jego kancelaria. Zmiany w konstytucji,
szeregu ustaw są bowiem konieczne. Tymczasem prezydent chce poznać dokładne
wyliczenia skutków wprowadzenia euro, ale nie dla spekulantów walutowych,
tylko dla zwykłego człowieka.

{mosgoogle}

Kwestia do przemyślenia
Bilans zysków i kosztów musi być jednoznacznie pozytywny właśnie dla polskiego
społeczeństwa. Tymczasem według samej Komisji Europejskiej w latach 1999 –
2008 realny poziom PKB na mieszkańca Eurolandu zwiększył się tylko o 1,6 proc.
– czyli mniej niż w okresie 1989 – 1998, kiedy było 1,9 proc. I znacznie mniej
niż w Danii, Szwecji i Wielkiej Brytanii, gdzie wyniósł 2,2 proc., a więc w
krajach Unii pozostających poza strefą euro. Wolniej rosła też wydajność
pracy, w krajach Eurolandu była też wyższa stopa bezrobocia. Wniosek z tego
taki, że wspólnota jako unia walutowa odniosła sukces, ale jako unia
gospodarcza już raczej nie. Może więc lepiej cierpliwie policzyć, dobrze
przemyśleć, zapytać o zdanie polskie społeczeństwo, a przede wszystkim
rzetelnie je poinformować i ewentualnie wprowadzić euro, ale dopiero w 2014 r.?

autor: Janusz Szewczak, niezależny analityk gospodarczy www.GazetaFinansowa.pl