Zainteresowanie kolekcjonerów tradycyjnego polskiego malarstwa z pewnością wzbudzi „Czwórka” Józefa Chełmońskiego (cena wywoławcza 350 000 zł). Dzieło pochodzi z najlepszego okresu twórczości artysty – powstało w Paryżu i od dłuższego czasu było częścią jednej z amerykańskich kolekcji. Powrót obrazu do kraju może wzbudzić wiele emocji wśród kolekcjonerów. Z podobnego okresu pochodzą również: „Zaprzęg na drodze” Włodzimierza Łosia (cena wywoławcza 60 000 zł), rzadko spotykanego artysty szkoły monachijskiej oraz „Kąpiel w Prucie” Stanisława Dębickiego (cena wywoławcza 110 000 zł). Ostatni obraz jest najbardziej znanym dziełem tego artysty i był wielokrotnie opisywany w literaturze. Ciekawostką dla licytujących będzie również „Lutnista” pędzla Leona Wyczółkowskiego, obraz ten pochodzi z wczesnego, historyczno-rodzajowego, okresu twórczości artysty i należy do cyklu 6 obrazów „Wesołe pacholęta”, przedstawiającego paziów ubranych w dworskie stroje (cena wywoławcza 450 000 zł).

Podczas grudniowej aukcji można będzie licytować także klasyczne dzieła z okresu Młodej Polski. Na uwagę zasługują dwa wybitne dzieła Jacka Malczewskiego – „Autoportret z zamkiem w tle”, nawiązujący do postaci Don Kichota wizerunek własny artysty na tle południowego krajobrazu oraz „Portret Mieczysława Gąseckiego”, przyjaciela i sekretarza artysty na tle polskiego krajobrazu (ceny wywoławcze odpowiednio 430 000 zł i 290 000 zł). Na licytacje wystawione zostaną również dwie ciekawe akwarele artysty. Najbliższa aukcja będzie również okazją do nabycia zmysłowego „Aktu” autorstwa Teodora Axentowicza, jednego z najlepszych portrecistów tego okresu (cena wywoławcza 75 000 zł).

Warto również zwrócić uwagę na „Pytanie o drogę” Konstantego Kukiewicza, jest to najprawdopodobniej pierwsza olejna praca tego artysty, jaka trafiła na rynek aukcyjny (cena wywoławcza 65 000 zł). Na rynku antykwarycznym generalnie pojawia się bardzo niewiele prac polskich artystów z pierwszej połowy XIX w. co podkreśla wyjątkowość tej pracy. Ciekawostką ze sztuki dwudziestolecia międzywojennego będzie industrialna akwarela Rafała Malczewskiego „Maszyna” (cena wywoławcza 15 000 zł).

Miłośnicy innych, niż malarstwo, form sztuki będą mogli wybierać spośród 22 obiektów. Uwagę zwraca np.: XVIII-wieczna srebrna cukiernica skrzynkowa, w której ściankach osadzono 7 cennych medali i monet srebrnych. Tego typu obiekty są bardzo rzadko spotykane, tym bardziej, że przedmiot powstał w Toruniu, jednym z mniejszych polskich ośrodków złotniczych. Wielbiciele rzeźby z pewnością nie przejdą obojętnie obok popiersia Józefa Piłsudskiego wykonanego przez Stanisława Jackowskiego, autora słynnej tancerki z parku Skaryszewskiego. Na aukcję wystawiono również m.in.: kilka złoconych aniołków, srebrny koszyk, pojemnik na konfitury, dzbanek do herbaty, kałamarz, przybornik na biurko oraz chińską porcelanę.

Aukcja odbędzie się 17 grudnia 2009 roku (czwartek) w domu aukcyjnym DESA Unicum, przy ul. Marszałkowskiej 34-50 w Warszawie, początek o godzinie 19.00. Wszystkie obiekty można zobaczyć na www.desa.pl oraz w galerii.

Zapraszamy na kolejne aukcje w DESIE Unicum w Nowym Roku.

DESA Unicum jest właścicielem jednego z największych domów aukcyjnych w Polsce oraz sieci galerii w Warszawie. Głównym obszarem działalności firmy jest obrót dziełami sztuki i antykami – na aukcjach i w galeriach. W ciągu roku DESA Unicum organizuje około 10 aukcji, w tym licytacje sztuki dawnej, sztuki współczesnej, sztuki młodych artystów oraz tematyczne (np. fotografii artystycznej). DU organizuje również wystawy monograficzne interesujących osobowości artystycznych i nurtów. Ponadto, DESA Unicum prowadzi szeroko pojęte doradztwo w zakresie Art Consultingu, zajmuje się wyceną dzieł sztuki, konserwacją i renowacją antyków oraz pośredniczy w zamawianiu ekspertyz.
www.desa.pl

Były to czasy, w których do problemu fałszerstwa podchodzono dość swobodnie, a wszelkie kopie traktowano na prawach oryginału. O fałszerstwach zaczęło być głośno dopiero w połowie XIX wieku. Wraz z rozwojem nauki, poznaniem odpowiednich metod badawczych, zwiększonym zainteresowaniem historią sztuki narodziła się potrzeba posiadania oryginałów. Znawcom i kolekcjonerom kopie przestały wystarczać.

Działalność fałszerska nie jest obca również polskiemu rynkowi sztuki. Na początku XX wieku odbył się pierwszy proces sądowy, który dotyczył falsyfikatów dzieł Jacka Malczewskiego i Juliana Fałata. Obecnie toczy się kilka spraw sądowych związanych z falsyfikatami.

Na tropie fałszerstwa
Dzisiaj fałszowane są głównie te przedmioty, które cieszą się popularnością na rynku. Modne są fałszerstwa obrazów Jacka Malczewskiego, Leona Wyczółkowskiego czy Jana Stanisławskiego. Oprócz tego dzieła Tadeusza Kantora, Jana Lenicy i Andrzeja Wróblewskiego. Fałszowane są również grafiki. – Najczęściej podrabiane są przedmioty, które mają zbyt – np. Kossaków, Witkacego, Alfonsa Karpińskiego, Erno Erba, Iwana Trusza, Maji Berezowskiej, Antoniego Uniechowskiego, artystów z Ecole de Paris, z okresu międzywojennego – wymienia Adam Konopacki, ekspert w dziedzinie badania autentyczności dzieł sztuki.

Podrabiani są też artyści mniej znani, których dorobek nie jest opracowany naukowo. Brak materiału badawczego do porównania ułatwia bowiem pracę fałszerzom. – Drugą grupą dzieł są prace tzw. małych artystów, o których mało wiemy, których prace nie są zbadane, a ceny relatywnie niskie np. Adama Setkowicza, Karola Kossaka, czy Nikifora. Fałszowane – poprzez dopisywanie podrobionych sygnatur – są także prace mało znanych twórców szkół obcych – ładne pejzaże, okazałe martwe natury – dodaje Konopacki.

Unikane są natomiast  fałszerstwa artystów, którzy słyną ze znakomitej techniki czy rozbudowanych kompozycji, bo w ich przypadku możliwości rozpoznania fałszerstwa jest znacznie więcej.

Falsyfikat na pierwszy rzut oka
Osoba nie mająca odpowiedniej wiedzy i wykształcenia z zakresu historii sztuki nie będzie w stanie samodzielnie ocenić, czy dane dzieło sztuki jest oryginalne. Jeśli jednak chcemy samodzielnie zbadać autentyczność  nabywanego przedmiotu dobrze jest zwrócić uwagę na kilka szczegółów, w zależności od kategorii dzieł. – W przypadku obrazów trzeba dokładnie obejrzeć całą pracę – np. zwrócić uwagę na to, czy blejtram nie jest nowy, sztucznie ubrudzony i postarzony, czy w powiększeniu nie widać zamiast farby punktów rastra, co oznacza, że mamy do czynienia z reprodukcją – radzi Adam Chełstowski, dyrektor sieci galerii DESA Unicum.
Zdaniem Chełstowskiego przedmioty z brązu należy oceniać, biorąc pod uwagę przede wszystkim patynę i określić czy jest dawna, czy współczesna. -Miłośnicy przedmiotów srebrnych powinni z kolei zbadać wybite na przedmiotach punce: czy nie zostały zmienione oraz czy przedmiot w tym miejscu jest jednolity. Zdarza się bowiem, że fragmenty srebra z dobrym znakiem były wycinane ze zniszczonych i mniej cennych obiektów i wstawiane w te bardziej okazałe – dodaje Chełstowski.
– Rozpoznanie autentyczności porcelany jest właściwie jeszcze trudniejsze, ponieważ była ona podrabiana już w dawnych czasach, więc w tym przypadku najlepiej oprzeć się na wiedzy ekspertów – przyznaje Chełstowski.

Badanie autentyczności
Podrabianie obrazów wymaga dużej wiedzy z zakresu historii sztuki oraz dokładnego poznania technik warsztatowych danego twórcy. Odpowiednia analiza może jednak ujawnić prawdę o fałszerstwie. Choć są i tacy, którzy twierdzą, że nawet najbardziej szczegółowe badanie nie pozwoli jednoznacznie ustalić czy dane dzieło jest oryginalne, czy jest tylko doskonałym falsyfikatem. Istnieją jednak dwie metody: analiza stylistyczna oraz analiza chemiczno-fizyczna.

- Pierwszym krokiem jest zawsze dokładny ogląd dzieła przez eksperta z danej dziedziny, niezbędnym akcesorium w tym przypadku jest lupa o dużym powiększeniu, mogą się również przydać cyfrowy aparat fotograficzny, a nawet mikroskop. Czasem pomocne może być zrobienie zdjęcia obiektu i komputerowe powiększenie dla zbadania poszczególnych fragmentów dzieła. – radzi Adam Chełstowski

Zatem, w pierwszym etapie historyk sztuki sprawdza, czy wszystkie elementy kompozycji, operowanie światłem, typy postaci oraz warsztat malarski – sposób prowadzenia pędzla, kładzenia farb jest charakterystyczny dla danego artysty bądź epoki. Kolejny etap polega na sprawdzeniu składu chemicznego malowidła: farb, werniksów oraz powierzchni, na której zostało ono wykonane. Ekspert dokonuje analizy użytych farb i porównuje je ze składem farb użytych w dziełach autentycznych.
Jeśli na tym etapie pojawią się wątpliwości, można wówczas obejrzeć dzieło w promieniach ultrafioletowych i podczerwonych. Pozwala to sprawdzić, czy dzieło nie powstało na innym oraz czy wszystkie jego elementy pochodzą z tego samego czasu i czy coś nie zostało domalowane.

-Informacje od konserwatora ekspert odnosi do opiniowanego obiektu. Określa formy stylistyczne, wyraz pracy, tematykę, umieszcza dzieło w twórczości artysty. Po całościowym oglądzie rzeczy, po fazie studiów literatury ekspert pisze potwierdzenie autentyczności, ekspertyzę przedmiotu, uzupełnia całość o fotografie, które opatruje opisem, sygnuje. Fotografia badanego obiektu jest nierozłączną częścią opinii eksperta. – mówi Adam Konopacki, ekspert w dziedzinie badania autentyczności obrazów.

-Najtrudniejsze są ekspertyzy negatywne. One wymagają bardzo rozbudowanej argumentacji, która pozwoli jednoznacznie wykluczyć autentyczność. O ile w ekspertyzie pozytywnej liczy się głos eksperta, który stwierdza: to jest praca tego i tego artysty, o tyle w ekspertyzie negatywnej oprócz sformułowania: to nie jest praca tego i tego artysty bo … musi nastąpić wyliczenie argumentów eksperta. Największe problemy stwarzają prace artystów mało znanych, do których nie ma literatury oraz prace wybitnych artystów o randze światowej, dla których nie ma analogii w polskich zbiorach – przyznaje Adam Konopacki.

Reasumując, po rynku krążą fałszywe dzieła sztuki. Przestępczość ta staje się poważnym zjawiskiem społecznym i gospodarczym. Podrabiane są nie tylko konkretne przedmioty, ale również ekspertyzy. Warto zatem przyjrzeć się, czy oferowany nam przedmiot to nie falsyfikat, albo czy jego wartość nie została sztucznie zawyżona. Dlatego sprawdzenie zarówno  autentyczności dzieła, jak i  samej jego ekspertyzy, powinno stać się naturalnym odruchem każdego kupującego.

Anna Niemczycka
www.Inwestycje.pl

Tomasz Tatarczyk jest bardzo ważnym polskim artystą, dotychczas nie docenianym przez rynek, jednak wczorajsza aukcja pokazała, że gdy cena wywoławcza jest odpowiednio atrakcyjna względem  obrotu galeryjnego, zainteresowanie kupujących jest duże. „Stos” jest pracą z bardzo dobrego okresu twórczości artysty – z lat 80., co dodatkowo zwiększyło zainteresowanie kolekcjonerów. Miłośnicy prac artysty będą mogli od 8 grudnia oglądać wystawę jego prac związaną z otrzymaną prestiżową nagrodą im. Jana Cybisa przyznaną przez Związek Polskich Artystów Plastyków.

Zgodnie z oczekiwaniami organizatorów asamblaż Władysława Hasiora „Łzy Hasiora” był wysoko licytowany – 24 000 zł to dobra cena za tak atrakcyjną, wczesną i klasyczną dla artysty pracę. Obiekt był prezentowany na wielkiej monograficznej wystawie artysty w Muzeum Narodowym w Warszawie w 2005 roku i reprodukowany w jej katalogu.
„Zapis III” Jana Tarasina został wylicytowany warunkowo za 45 000 zł, cena wywoławcza była stosunkowo wysoka, ale taka oferta pokazuje, że ceny na prace tego artysty trzymają się cały czas na wysokim poziomie, zwłaszcza po śmierci artysty w sierpniu tego roku. Aukcja pokazała również, że na rynku są kolekcjonerzy obrazów Jerzego Dudy-Gracza, jednak w przypadku wysokich cen wywoławczych chętnie dają oferty warunkowe. Taka sytuacja miała miejsce w przypadku dwóch dzieł olejnych: owalny obraz „Tamara”, z początku drogi twórczej artysty wylicytowano za 20 000 zł, a „Ogródek babciny”, z późnego okresu twórczości za 34 000 zł.

Wspaniałe obrazy Wojciecha Fangora miały ceny wywoławcze na stosunkowo wysokim poziomie, porównywalnym z galeryjnymi, prawdopodobnie z tego powodu nie znalazły nabywców. Kilku chętnych było natomiast na prace artystów dotychczas nieobecnych w obrocie aukcyjnym, np.: „Tango palaczy” Janusza Szpyta zostało wylicytowane za 10 500 zł, z wywoławczych 6 000 zł. Zainteresowanie zgromadzonych wzbudziło również dzieło młodej artystki Laury Paweli „I co dalej?”, które wylicytowano do 4 400 zł z wywoławczych 2 500 zł.

Kolejne aukcje w DESIE Unicum:
17 grudnia – Aukcja Dzieł Sztuki.

FineArt Communications
Magdalena Żuk,    Małgorzata Reczyńska
tel. 0608 36 29 96, tel. 0600 048 515

DESA Unicum jest właścicielem jednego z największych domów aukcyjnych w Polsce oraz sieci galerii w Warszawie. Głównym obszarem działalności firmy jest obrót dziełami sztuki i antykami – na aukcjach i w galeriach. W ciągu roku DESA Unicum organizuje około 10 aukcji, w tym licytacje sztuki dawnej, sztuki współczesnej, sztuki młodych artystów oraz tematyczne (np. fotografii artystycznej). DU organizuje również wystawy monograficzne interesujących osobowości artystycznych i nurtów. Ponadto, DESA Unicum prowadzi szeroko pojęte doradztwo w zakresie Art Consultingu, zajmuje się wyceną dzieł sztuki, konserwacją i renowacją antyków oraz pośredniczy w zamawianiu ekspertyz.
www.desa.pl

Autorskie prawa majątkowe
Nabycie konkretnego działa sztuki nie daje właścicielowi prawa do swobodnego korzystania i rozporządzania tymże dziełem. Dopiero przeniesienie, w formie pisemnej, majątkowych praw autorskich na nowego właściciela, daje taką możliwość. Na prawa majątkowe składają się m.in: prawo do utrwalania danego dzieła, reprodukcji, wprowadzania do obrotu, jak również prawo do odpłatnego wystawiania danego dzieła czy wynajmu osobom trzecim. Język prawniczy nazywa je polami eksploatacji.

Przenosząc autorskie prawa majątkowe, ważne jest, aby dokładnie określić wszystkie pola eksploatacji, gdyż nie funkcjonuje takie prawo, zgodnie z którym można przenieść całkowicie autorskie prawa majątkowe. Mało tego, można posiadać autorskie prawa majątkowe do konkretnego dzieła sztuki, nie będąc właścicielem dzieła.

Z tytułu przeniesienia autorskich praw majątkowych, twórcy dzieła przysługuje wynagrodzenie odrębne za każde z pól eksploatacji. Według prawa polskiego, dopiero po upływie siedemdziesięciu lat od śmierci artysty, można dowolnie korzystać z danego dzieła sztuki bez odprowadzania opłat z tytułu autorskich praw majątkowych.

Instytucja droit de suite
Droit de suite jest to uprawnienie twórcy i jego spadkobiercy do udziału w dochodach osoby sprzedającej oryginalne dzieło sztuki.

Jeśli dane dzieło jest po latach odsprzedawane z zyskiem lub w inny sposób robi na nim interes – artysta lub jego spadkobierca również powinni na tym zarabiać. Nie jest rzadkością, że w momencie sprzedaży pracy twórca nie uzyskuje korzyści odpowiadających rzeczywistej wartości dzieła. Prawo do droit de suite można chyba tłumaczyć faktem, że wielu artystów zdobyło uznanie dopiero po swojej śmierci.

Instytucja droit de suite funkcjonuje w Polsce oraz w większości krajów europejskich. Na jej podstawie artystom oraz spadkobiercom przysługuje prawo do wynagrodzenia w wysokości 5% dokonanych odsprzedaży danego dzieła sztuki. Jednak realizacja tych przepisów jest szczególnie trudna. Wynika to z wielu nieścisłości. Po pierwsze, z braku dokładnie określonych podmiotów odpowiedzialnych za odprowadzanie opłat oraz podmiotu uprawnionego do uzyskiwania informacji o dokonanych sprzedażach dzieł sztuki oraz odpowiedzialnego za pobranie, zarządzanie i podział środków dla artystów. Nie bez wpływu pozostają również problemy dotyczące samej atrybucji dzieł, badania ich autentyczności itd. Z drugiej strony, dzięki instytucji droit de suite artyści mają zapewniony udział w zyskach właścicieli dzieł sztuki. Jest to argument przemawiający za słusznością tej ustawy, jednak w Polsce w dalszym ciągu mało kto wie o jej istnieniu…

Autorskie prawa osobiste
Autorskie prawa osobiste to rodzaj szczególnej więzi niezbywalnej i nie podlegającej zrzeczeniu się, która łączy niejako twórcę z jego utworem. Autorskie prawa osobiste chronią „intelektualny” związek twórcy z dziełem oraz stanowią o nienaruszalności formy i treści tego dzieła. W praktyce jest to równoznaczne z tym, że twórca dzieła ma prawo do decydowania o tym, czy dane dzieło będzie sygnowane jego imieniem i nazwiskiem, pseudonimem, inicjałami bądź udostępniane anonimowo.

W dzieło nie można ingerować, zmieniać go. Każda ingerencja w dzieło sztuki jest złamaniem autorskich praw osobistych twórcy. Nieuprawione jest więc wnoszenie zmian oraz wszelkich poprawek.

Tylko autor może podjąć decyzję o tym, kiedy i komu zaprezentuje swoje dzieło. Ważny jest również kontekst, okoliczności w jakich dany utwór można prezentować. Autorskie prawo osobiste chroni twórcę przed nierzetelnym wykorzystaniem utworu. Autor ma również prawo do przeprowadzenia nadzoru autorskiego nad dziełem.

Wydawać by się mogło, że sprzedaż dzieła jednoznacznie kończy związek twórcy z dziełem. W świetle obowiązującego prawa tak nie jest. Istnieje nierozerwalna, trwała więź autora z dziełem, ale również żywe pozostają liczne zobowiązania, z których późniejszy właściciel zmuszony będzie się rozliczyć.

źródło:
Anna Niemczycka
www.inwestycje.pl

Największe domy aukcyjne na świecie bardzo wyraźnie odczuły skutki spowolnienia gospodarczego – radykalnie zmniejszyły wydatki oraz zredukowały zatrudnienie. Jak zauważa Piotr Wiaderek, prezes firmy Wealth Bay zajmującej się inwestowaniem w dzieła sztuki, kryzys na światowych rynkach finansowych odbił się negatywnie również na światowym rynku sztuki. -Kryzys nie zaznaczył się jednak tak głęboko jak na rynkach finansowych. Ceny tzw. uznanych dzieł sztuki spadły w umiarkowanym stopniu , natomiast wiele dzieł utrzymało swoje ceny – dodaje.

Dynamiczny rozkwit zagranicznych rynków sztuki, wraz z nadejściem światowego kryzysu gospodarczego, znacząco wyhamował. -Na Zachodzie widać już bardzo wyraźnie przełożenie kryzysu gospodarczego na sprzedaż sztuki, ale tamtejszy rynek – szczególnie rynek sztuki współczesnej – nosił już od dawna znamiona bańki spekulacyjnej. Stąd obecna korekta cen i zmniejszone zainteresowanie klientów domów aukcyjnych w Londynie czy w Nowym Jorku – przyznaje Michał Chomka, prezes New World Art Collectors.

Czy światowy rynek sztuki zda egzamin?
Największe obroty na międzynarodowym rynku sztuki mają Wielka Brytania (35,7%) i Stany Zjednoczone (35,6%). Trzecie miejsce przypisywane jest Chinom z ok. 7% udziałem Zauważa się również nowo wschodzące rynki z wyraźnym trendem wzrostowym, należą do nich m.in.: Rosja, Indie, Środkowy Wschód.

Warto zaznaczyć, iż dwa największe oraz najbardziej cenione domy aukcyjne na świecie, Sotheby’s oraz Chrisitie’s, które posiadają swoje siedziby w wielu krajach świata m.in. Rzymie, Toronto, Amsterdamie, Honkongu i wielu innych, tylko w Nowym Yorku i Londynie odnotowują największe wpływy z handlu dziełami sztuki.

Do tej pory największy wzrost przypadał na Stany Zjednoczone. Był to efekt bardzo dynamicznego rozwoju gospodarczego, jak również korzystnej polityki podatkowej państwa, wprowadzającej liczne ułatwienia prawne w obrocie dziełami sztuki. Nic więc dziwnego, że obserwowano tam ciągły wzrost cen dzieł sztuki.

Źródło: Raport: Art market trends 2008
Największe udziały w międzynarodowym rynku sztuki należą do kolejnego, tuż po USA, lidera na rynku – Wielkiej Brytanii. Absolutnie deklasuje ona w tym względzie pozostałe kraje Unii Europejskiej. Jak wynika z raportu Art market trends, w ubiegłym roku Wielka Brytania wyprzedziła Stany Zjednoczone o jedną dziesiątą punktu procentowego.

Rozwinięte usługi art bankingu dla najzamożniejszych klientów, różnego rodzaju doradztwa oraz pośrednictwa przy kupowaniu dzieł sztuki tworzą tu przyjazne warunki dla kolekcjonerów i inwestorów, którzy mogą liczyć na fachową pomoc przy tworzeniu własnych kolekcji. Usługi art bankingu wprowadziło tam wiele banków m.in.: UBS, ABN AMRO, Deutsche Bank, Citigroup, JP Morgan. Obrót dziełami sztuki w Wielkiej Brytanii traktowany jest jako istotny filar handlu, z którego zasilany jest budżet państwa.

Na światowym rynku sztuki nadal bezwzględnie dominującą pozycję zajmują dwa domy aukcyjne: Sotheby`s i Christie`s. Te dwie firmy praktycznie zmonopolizowały obrót najbardziej wartościowymi dziełami. Oba domy aukcyjne miały w 2008 łącznie 73-procentowy udział w obrotach dziełami sztuki ogółem. Ich kondycja została poważnie zachwiana z powodu kryzysu. Prognozują one, że sprzedaż dzieł artystów współczesnych w porównaniu z rokiem ubiegłym będzie dużo niższa. Również sami kupujący są teraz ostrożniejsi i do rzadkości należą zakupy pod wpływem impulsu.

Należy podkreślić, że zwłaszcza w segmencie sztuki współczesnej zanotowano ostrą korektę cen. Osłabienie, z jakim mamy teraz do czynienia, nie jest aż tak poważne, jak w 1990 roku, kiedy to zanotowano nawet 40-procentowe spadki cen dzieł sztuki współczesnej. Zdaniem Piotra Wiaderka, duży wpływ na taką sytuację miał znaczny wzrost cen dzieł artystów współczesnych w ostatnich kilkunastu latach – Należy pamiętać o „dodatkowej” podaży na światowym rynku wygenerowanej przez kolekcjonerów czy też galerie zmuszonych do spieniężenia części swoich zbiorów, dając tym samym często unikatową okazję do zakupów rzadkich dzieł sztuki inwestorom stojącym po stronie popytowej – dodaje Wiaderek.

Ceny dzieł sztuki na wielu aukcjach zostały obniżone nawet o 30 procent. Co ciekawe, korekty cenowe dotknęły szczególnie sztukę współczesną. Jeśli chodzi o malarstwo dawnych mistrzów, to ceny utrzymują się na wysokim poziomie, mimo recesji. Najwyraźniej kolekcjonerzy wolą pewne prace o utrwalonej atrybucji i w takie też wciąż chętnie inwestują.

Źródło: Raport: Art market trends
W tym segmencie odnotowano jedynie niewielką korektę cen, która nie była tak znacząca, jak w przypadku dzieł powojennych i współczesnych. Prognozuje się, że spadki cenowe na światowym rynku sztuki mogą być jeszcze większe. Biorąc pod uwagę fakt, że rynek sztuki reaguje z opóźnieniem, można spodziewać się, że wiele dzieł pójdzie pod młotek po cenach znacznie niższych, niż przewidywano.

Nowe trendy na rynku sztuki
Kryzys gospodarczy nie pozostaje bez wpływu na rynek sztuki. Pomijając wszystkie negatywne skutki spowolnienia, należy zwrócić uwagę na pozytywne aspekty nowej sytuacji. Oczekiwać można pojawienia się na rynku ciekawych prac – być może od dawna przechowywanych w kolekcjach prywatnych, które nigdy wcześniej nie były dostępne, a teraz są do kupienia. Z pewnością wycofanie się z gry wielu zamożnych kolekcjonerów i inwestorów umożliwi udział w licytacjach osobom o mniejszych zasobach finansowych. W ofercie pierwszych aukcji 2009 r. widać było już znacznie ostrożniejszą politykę ustalania cen wywoławczych.

Trudne czasy nadchodzą dla tych artystów współczesnych, którzy zbudowali swą popularność na marketingowych zabiegach. Damien Hirst nie miałby dzisiaj szans na powodzenie.

Warhol znowu w cenie
Niezaprzeczalnie, pozycja znanych twórców, jak Picasso, Warhol, Monet, Renoir czy Rembrandt jest utrwalona, a inwestycje w ich dzieła wciąż obarczone są bardzo niskim ryzykiem. Prace Pabla Picassa królują niepodzielnie od wielu lat na liście najdrożej sprzedanych dzieł jednego autora.

Źródło: Raport: Art market trends 2008
Od kilku lat na liście bestsellerów drugą pozycję zajmują prace Andy Warhola. Chociaż jakiś czas temu ich ceny spadły, ostatnio sytuacja znacząco się poprawiła i da się zauważyć ponowny trend wzrostowy.

Chiny budzą się ze snu
Nie wszyscy jednakowo ucierpieli z powodu kryzysu. Dla prawidłowej oceny rynku sztuki nie można przyjąć jednoznacznej oceny . Na przykład niektóre aukcje dzieł sztuki starożytnej w 2008 r , w okresie wydawałoby się, najmniej korzystnym wypadły bardzo dobrze, przykładem może być tu Hongkong, gdzie wszystkie wystawione obiekty zostały sprzedane, często powyżej cen wywoławczych – podsumowuje Piotr Wiaderek.

Kryzys stał się szansą dla innych rynków zagranicznych, które potrafiły odnaleźć się w nowym krajobrazie ekonomicznym. Doskonałym przykładem takiego rynku jest stosunkowo młody rynek chińskiej sztuki współczesnej. Tu koniunkturę nakręcili zagraniczny inwestorzy – marszandzi i galerie, jak również rodzimi nabywcy i kolekcjonerzy, którzy zaczęli interesować się tym segmentem inwestycyjnym.

Na rynku pojawiły nowe gwiazdy chińskiej sztuki współczesnej: Zhang Xiaogang czy Yue Minjum. Ich prace osiągają bardzo wysokie ceny, które stale rosną. Chińscy kolekcjonerzy są gotowi zapłacić każda sumę za wartościową sztukę, co wpływa na nieustanny wzrost cen. Bez obaw można mówić o rynkowej rywalizacji o dostępne jeszcze prace. Taka sytuacja ma bezpośrednie przełożenie na kolejne rekordy cenowe.

Trudno jest do końca przewidzieć, jak zachowa się międzynarodowy rynek sztuki. Wynika to z ogromnego zróżnicowania towarów i podyktowana jest zmiennością gustów. W takich warunkach nawet najlepszym specjalistom ciężko jest wyczuć prawa popytu i podaży.

Dywagując o perspektywach dla światowego rynku sztuki, z pewnością możemy być pewni wielu zaskakujących rekordów cenowych i dramatycznych spadków, tym bardziej, że rynek sztuki zatacza coraz większe kręgi, rozprzestrzeniając się na mało znane do tej pory rynki.

W artykule wykorzystano dane z raportu Art market trends 2008.

Anna Niemczycka
www.Inwestycje.pl

Najsilniejsze piętno na młodym pokoleniu artystów odcisnęły spektakularne sukcesy Wilhelma Sasnala. Po dziś dzień stanowi on niedościgniony wzór dla całej plejady młodych artystów. Mało kto zrobił tak wiele dla popularyzacji młodej polskiej sztuki. W 2006 został bezapelacyjnie okrzyknięty najważniejszym młodym artystą świata przez prestiżowy magazyn o sztuce ?Flash Art?. Jego obrazy znalazły się w zbiorach najbardziej renomowanych światowych galerii i muzeów. Należy tu wspomnieć londyńską Tate Modern czy Muzeum Guggenheima w Nowym Jorku.

Najmłodsza generacja artystów
Sztuka najnowsza jest bliska naszym upodobaniom estetycznym, ogólnie dostępna ?  prace młodych artystów można znaleźć w wielu polskich galeriach. Młodzi twórcy są  bardziej  skoncentrowani na sobie, swoich emocjach, przeżyciach. Ich sztuka jest krytyczna wobec otaczającej rzeczywistości, często multimedialna. Nie zawsze zgodna z estetyką, raczej krzykliwa o dosadnych tytułach i opisach.

Sztuka najmłodszej generacji artystów ma to do siebie, że początkowo prace są stosunkowo niedrogie. Niektóre, po latach mogą nam przynieść konkretny zysk. Jeszcze kilka lat temu obrazy wielu początkujących artystów, można było kupić za kilka tys. złotych. Dzisiaj, te same prace warte są kilkanaście a nawet kilkaset tys. Warto wymienić Basię Bańde, która sprzedaje swoje obrazy głównie przez Internet. Duże płótna jej autorstwa kosztują ok. 10-12 tys., jeszcze kilka lat temu za te same prace płaciło się trzy razy mniej. Obrazy malowane długopisem na klatce taśmy filmowej Wojtka Bąkowskiego podrożały od ubiegłego roku o połowę. Dzieła Normana Leto jeszcze kilka lat temu kosztowały maksymalnie 6 tys., dzisiaj nawet 40 tys.

Zysk prawie gwarantowany
Światowy kryzys gospodarczy wpłynął również na rynek sztuki najnowszej, a co za tym idzie na notowania najmłodszej generacji artystów. Inwestycja w młodą, nowoczesną sztukę wymaga rozważnego, wyrobionego odbiorcy. W dobie niepewności ekonomicznej wielu kolekcjonerów i inwestorów z pewnością szuka pewniejszych lokat. W dalszym ciągu, kupowanie  prac młodych artystów wiąże się z większym ryzykiem, niż w inwestowanie w dzieła twórców o ugruntowanej już renomie. Kupowanie sztuki najnowszej może być tylko, albo doskonałą inwestycją, dzięki której dużo możemy zyskać lub wręcz przeciwnie ? wszystko stracić. Dzieła młodych twórców,  jakkolwiek atrakcyjne cenowo, to jednak nie gwarantują, że kiedykolwiek jego autor zdobędzie uznanie a one same znacznie podrożeją. Tutaj niezbędne jest wyczucie i doskonała orientacja na rynku. Dobrze jest śledzić najnowsze trendy i zgłębiać dominujące nurty w sztuce. W tym celu warto regularnie odwiedzać galerie sztuki, poznawać artystów, dyskutować.

Mimo iż, sztuka najnowsza jest bliska pokoleniowo młodym odbiorcom, to interesują się nią coraz częściej także bardziej doświadczeni kolekcjonerzy. Nic dziwnego, młodzi artyści mają dużo do zaoferowania. Jeśli zainwestujemy w odpowiedniego artystę może się okazać, że dokonaliśmy właściwego wyboru, a wtedy satysfakcja z posiadania konkretnego dzieła będzie podwójna.

Anna Niemczycka
www.Inwestycje.pl

Oryginalne wzornictwo, wzbogacone wpływami malarstwa kubistycznego oraz modernistycznej architektury, zaowocowało prostymi, finezyjnymi formami. Wyraziste, proste kształty, zdecydowane, czyste i jaskrawe kolory oraz ?nowoczesne? jak na owe czasy materiały jak: błyszczący, wypolerowany chrom, plastik, bakelit, szkło, płyty ceramiczne, emalia, brąz, kute żelazo, stały się znakiem rozpoznawczym ?nowego stylu?.

Styl polskiego art déco w II Rzeczpospolitej został uznany za narodowy i reprezentujący. Zaprojektowano w nim wnętrza gmachów użyteczności publicznej oraz polskich placówek dyplomatycznych, także wnętrza dwóch polskich transatlantyków.

Również dzisiaj, art déco to dobra inwestycja. Za rozsądne pieniądze można kupić rzecz z tradycją, która dodatkowo ma dużą wartość kolekcjonerską. Nic dziwnego więc, że sztuka art déco zyskuje coraz więcej miłośników. Kupują ją coraz częściej młodzi ludzie, którzy doceniają prostotę i użyteczność mebli z lat 20. i 30.

Na Zachodzie sztuka art déco już od kilkudziesięciu lat cieszy się niezmiennym powodzeniem. Polskie art déco w niczym nie ustępuje europejskiemu. Mebli w stylu art déco jest sporo na rynku, a ich ceny są konkurencyjne w stosunku do współczesnych mebli i przedmiotów designerskich. Wielu kolekcjonerów i miłośników antyków doceniło już ich prostotę i nowoczesność.

W domach aukcyjnych, antykwariatach i na targach staroci możemy odnaleźć wiele wartościowych przedmiotów. Warto zainteresować się srebrną i miedzianą biżuterią np. Henryka Grunwalda, Norblin, Fraget, WMF, Braci Henneberg. Lata 20 i 30 w Polsce to również nowoczesny styl produkcji szkła. Stara metoda została zastąpiona nową technologią szkła prasowanego. W Polsce do wiodących należały huty Niemen i Hortensja, zdobywające rynek zagraniczny. Wyroby pochodzące z tych fabryk również dzisiaj, cieszą się dużym zainteresowaniem wśród kolekcjonerów.

Anna Niemczycka
www.inwestycje.pl

Są wśród kolekcjonerów tacy, którzy przyznają bez ogródek, że zakup konkretnego dzieła sztuki to dobra inwestycja. Mają świadomość tego, że dzieła sztuki to prawdziwe skarby warte niekiedy grube miliony. Inni natomiast, nie chcą myśleć o swoich kolekcjach w kategoriach inwestycji. Ich zdaniem rynek sztuki jest zbyt nieprzewidywalny, aby o inwestowaniu w sztukę mówić w znaczeniu przyszłych zysków i metod pomnażania kapitału. – Rynek sztuki nie jest tak bogaty walorowo, a jego obroty są niewielkie w stosunku do rynku nieruchomości czy rynku giełdowego. Trudno zatem mówić o alternatywie dla inwestycji finansowych, można raczej mówić o ich uzupełnieniu ? mówi Adam Konopacki, ekspert w dziedzinie badania dzieł sztuki.

Prawdziwi kolekcjonerzy rzadko myślą zatem o sztuce w kategoriach czystej inwestycji. Oczywiście, wartości posiadanych dzieł zawsze są świadomi, ale kolekcjonowaniem nie zajmują się dla samego zysku. Nie kupują kolejnych dzieł tylko po to, aby ulokować kapitał. I może właśnie dzięki temu, na naszych oczach wciąż rodzą się imponujące kolekcje?.

Przy ich tworzeniu, kolekcjonerzy często zasięgają porady cenionych antykwariuszy i znawców sztuki, jednak ostatecznego wyboru dokonują sami. Zazwyczaj o wyborze konkretnego dzieła decyduje pierwsze wrażenie. Jeśli coś im się podoba, rzadko biorą pod uwagę opinię innych, po prostu to kupują. Każdy z kolekcjonerów ma własną, bardzo osobistą listę artystów, których ceni, których twórczość wywołuje u niego określone emocje. Tylko bowiem indywidualne podejście kolekcjonerów ? ich pasja, dociekliwość i zamiłowanie może być gwarantem narodzin wybitnej kolekcji.

A doskonała kolekcja łączy w sobie znakomite walory artystyczne i komercyjne. Wymaga od kolekcjonerów odpowiedniej promocji, eksponowania oraz katalogowania jej poszczególnych dzieł. Wszystkie te zabiegi automatycznie zwiększają jej wartość i wspomagają samo kolekcjonowanie. Zdaniem Juliusza Windorbskiego wartościowa kolekcja to taka, której całkowita wartość jest większa, niż suma wartości poszczególnych dzieł wchodzących w jej skład.

Jak powstawały unikalne kolekcje
Polski rynek sztuki kolekcjonerskiej jest dosyć hermetyczny. Kolekcje prywatne są raczej skrywane przed szerszą widownią. Kolekcjonerzy również rzadko mówią o tym, co posiadają. Uwarunkowane jest to oczywiście względami bezpieczeństwa. W Polsce, zupełnie inaczej niż w krajach zachodnich, upublicznianie zbiorów może doprowadzić do kradzieży unikatowych obiektów. Nie dziwi więc fakt, że tak niewiele prywatnych kolekcji ujrzało do tej pory światło dzienne. Jak zauważa Jerzy Windorbski, w Polsce znamienici właściciele kolekcji nadal niezbyt chętnie przyznają się publicznie do swojej pasji. Nawet jeśli jakaś znana osoba decyduje się na sprzedaż jakiegoś dzieła, chociażby w celu nabycia innego, pasującego do posiadanych zbiorów, najczęściej ukrywa swoje nazwisko. ?Tymczasem informacja o znanym właścicielu obiektu może zwielokrotnić jego wartość, wzbudzić znaczne zainteresowanie miłośników sztuki i przyciągnąć tłumy na aukcję – dodaje. Tak jest na światowych rynkach sztuki ? istnieje tam wpływowa grupa kolekcjonerów, których poczynania śledzą wszyscy uczestnicy rynku. To oni wyznaczają pewne trendy i mody za którymi inni podążają. Ich wybory są zazwyczaj szeroko komentowane i znajdują wiernych naśladowców.
W Polsce kolekcjonerzy rzadko wychodzą z cienia. Do tej pory naprawdę tylko kilka spektakularnych kolekcji ujrzało światło dzienne. Inne nie są znane szerszej publiczności i nigdy nie były pokazywane. Trzeba jeszcze dużo czasu, aby ta sytuacja uległa przemianie. Póki co pozostaje nam cierpliwie czekać.

Przegląd największych polskich kolekcji prywatnych (wybór)

Wojciech Fibak
Można powiedzieć, że jako pierwszy odważył się pokazać swoją  kolekcję odpowiednio wypromować, dzięki czemu stała się wzorem polskiego kolekcjonerstwa. Swoją przygodę ze sztuką rozpoczął od kolekcjonowania grafiki zachodnioeuropejskiej z przełomu XIX i XX wieku. Stopniowo jego zainteresowanie przeobrażały się w pasję, zalążek przyszłych zbiorów stanowiło polskie malarstwo XIX w. Z czasem do kolekcji trafiały obrazy późniejsze, z przełomu wieków i okresu międzywojennego. Obok Olgi Boznańskiej pojawiły się m.in. Tadeusz Makowski, Zygmunt Menkes, Eugeniusz Zak, Mojżesz Kisling. Powstał wówczas największy zbiór obrazów polskich malarzy z kręgu École de Paris.  Fibak zbierał najwybitniejsze działa danego artysty z określonej epoki, jak również dużo czasu poświęcił na ich wypromowanie. Wdawał m.in. publikacje na temat artystów, których obrazy miał w swojej kolekcji.

Krzysztof Musiał
Jeden z największych kolekcjonerów sztuki polskiej. Musiał kolekcjonuje polską sztukę od drugiej połowy XIX wieku do współczesności. W jego kolekcji znajduje się obecnie ponad 450 obrazów, około 50 rzeźb oraz około 250 prac na papierze. Spośród wszystkich prac, które posiada, uwielbiam Boznańską i Nachta-Samborskiego. Ale również Pągowską i Czapskiego. Sztukę kupuje najczęściej, zarówno na aukcjach w Polsce i na świecie, jak również w galeriach oraz na targach sztuki. Często nabywa dzieła w prywatnych pracowaniach artystów. Z wieloma łączy go przyjaźń np. z Wojciechem Fangorem, Leonem Tarasewiczem, Jarosławem Modzelewskim, Ryszardem Grzybem czy Jankiem Dobowskiem.

Grażyna Kulczyk
Dwa lata temu, po raz pierwszy została otwarta w galeriach Starego Browaru w Poznaniu unikalna kolekcja Grażyny Kulczyk. Imponujący zbiór, na który złożyło się kilkaset znakomitych prac, największych artystów sztuki nowoczesnej, jest jednym z największych w Europie Środkowo-Wschodniej. Swoją przygodę z kolekcjonerstwem zaczęła jeszcze w latach osiemdziesiątych, kupując klasyków polskiego malarstwa: Malczewskiego, Nowosielskiego, Kantora. Nigdy nie myślała o inwestowaniu w sztukę, nie myślała o dziełach sztuki jako o lokacie kapitału. Kupowała, żeby mieć dla siebie. Jej kolekcja liczy obecnie kilkaset prac. Są to dzieła  wykonane w różnych technikach i mediach ? obrazy ,rzeźby, fotografie, wideoinstalacje, jak również sztuka dawna ? ikony, rzeźby oraz malarstwo akademickie.

Dariusz i Krzysztof Bieńkowscy
Zbierają obrazy, rzeźby oraz formy eksperymentalne. Kolekcja Bieńkowskich zaczęła powstawać przed kilkoma laty. Pierwszy był relief miedziany Henryka Stażewskiego. W pierwszym etapie dominowały prace malarskie, później odkryli fotografię. Ich kolekcja wyróżnia niespotykana wręcz konsekwencja i jednorodność. Obejmuje dzieła z kręgu polskiej powojennej awangardy, głównie z nurtu zwanego scjentystycznym.

Anna Niemczycka
www.Inwestycje.pl

Obecnie w Warszawie działa kilka liczących się domów aukcyjnych. W ciągu miesiąca odbywa się około dziesięciu aukcji sztuki dawnej i współczesnej. Aukcja staje się nie tylko miejscem zawierania transakcji, ale również wydarzeniem towarzyskim i miejscem spotkań kolekcjonerów.
Definicja domu aukcyjnego jest bardzo jasna i przejrzysta. Organizowane aukcje z mniejszą lub większa częstotliwością, stają się punktem wyjścia dla wielu działań mających na celu zaprezentowanie jak najlepszych i jak najciekawszych przedmiotów. Aukcja i przede wszystkim jej wyniki są wyznacznikiem zainteresowań i preferencji kupujących, a także ogólnej kondycji rynku sztuki.

Sama aukcja jest końcowym efektem pracy wielu ludzi. Przyjęcie lub znalezienie obiektu, który może znaleźć się w ofercie, to dopiero początek. Pierwszym krokiem jaki podejmują pracownicy domu, jest stwierdzenie autentyczności. Czasami jest to tylko kwestia uzyskania potwierdzenia od ekspertów, czasami przy pracach budzących większe wątpliwości, jest to dłuższy proces. Rozpoczyna się wtedy prawdziwa praca wywiadowcza. Celem jej jest uzbieranie jak największej ilości informacji na temat danego obiektu. Skąd pochodzi, jaka była droga, którą pokonał nim dotarł w nasze ręce, czy był gdzieś reprodukowany, opisany, katalogowany, czy przechodził konserwacje, gdzie był oprawiany. Wszystkie te informacje służą jako argumenty w przypadku rozwiania lub potwierdzenia wszelkich wątpliwości. Dzięki dokładnemu badaniu łatwiej jest oszacować wartość obiektu i ustalić cenę wywoławczą do licytacji. Cena taka nie musi odzwierciedlać pełnej wartości obiektu. Jest znanych wiele rodzajów aukcji. Często domy aukcyjne wystawiają przedmiot z ceną wywoławczą nawet 50 proc. niższą od ceny galeryjnej. Istnieją także systemy aukcyjne, gdzie potencjalny nabywca jest informowany w katalogu aukcyjnym o szacowanej wartości – nazywa się to estymacją aukcyjną. Sama licytacja stratuje wtedy od 30 proc. poniżej oznaczonej estymacji. Na świecie licytuje się w dół i w górę, czasem licytuje się przez składanie pisemnych, tajnych ofert, z których wygrywa najwyższa. Jednak uprzywilejowany zwycięzca płaci kwotę, którą zgłosił jego najbliższy konkurent. Taki system nazwany jest od nazwiska pomysłodawcy, systemem Vickrey?a.

Dodatkowo dom aukcyjny skupia wokół siebie ekspertów, miłośników i kolekcjonerów, co daje niepowtarzalną możliwość spotkań i konfrontacji, zaciętych dyskusji i spokojnych rozmów na temat sztuki i rynku antykwarycznego.

Działalność domu aukcyjnego opiera się na możliwościach jakie daje sformalizowana formuła sprzedaży dzieł sztuki. Domy biorą na siebie odpowiedzialność za sprzedawane dzieła sztuki, wynikającą z poczucia wiarygodności. Sprzedaż danego obiektu na aukcji zapewnia mu wyraźny ślad jaki zostawia w notowaniach. Historia jego staje się łatwiejsza do zrekonstruowania i prześledzenia. Domy aukcyjne to największe instytucje na świecie zajmujące się obrotem dziełami sztuki. Dzięki temu mogą prowadzić wiele usług, które są niezwykle atrakcyjne dla kolekcjonerów i zwykłych klientów. Począwszy od wyceniania i określania autentyczności prac, domy aukcyjne mogą prowadzić rozbudowane działy sprzedaże obsługujące kompleksowo każdego klienta. Doradzają w oprawie, sprowadzaniu obiektów z zagranicy, czy konserwacji i oświetleniu. Dzięki swoim możliwościom mogą oferować klientom rozwiązania finansowe, tj. kredyty pod zastaw kolekcji, portfele inwestycyjne, kredyty na zakup dzieł sztuki oraz ubezpieczenia.

Domy aukcyjne nie są więc tylko sprzedawcami dzieł sztuki, ale są soczewką całego rynku, skupiającą potrzeby kolekcjonerów i klientów. Czasami dzięki jednemu wynikowi na aukcji, zmienia się bieg historii dla prac danego artysty. Także nowe nazwiska artystów pojawiają się na aukcjach. W przypadku gdy znajdują akceptację kupujących, ich wyniki znacząco się poprawiają. Jeśli rynek dalej będzie się rozwijał, jak miało to miejsce w ciągu ostatnich czterech lat, zapewne wachlarz możliwości domów aukcyjnych w Polsce poszerzy się.

Michał Olszewski
dyrektor działu sprzedaży
Desa Unicum
www.desa.pl